Otwarte Spotkanie Robocze #5: nierówności

Przedostatnie Otwarte Robocze Spotkanie poświęciliśmy przeciwdziałaniu nierównościom w dostępie do kultury. Postanowiliśmy skupić się na wykluczeniu powodowanym niepełnosprawnościami. Do rozmowy zaprosiliśmy Adama Piaseckiego z Instytutu Technik Innowacyjnych EMAG, zajmującego się m.in. tematyką audiodeskrypcji i audionapisów oraz innowacyjnych rozwiązań przeciwdziałających wykluczeniu społecznemu.

Ars Independent to festiwal sztuk audiowizualnych, czyli mediów sensorycznych. Partycypacja w wydarzeniu wymaga nie tylko kapitału kulturowego, ale też określonych zdolności wizualnych, dźwiękowych, manualnych. Fizyczny wymiar wydarzenia i wynikającego z niego ograniczenia często pozostają niedostrzegane przez organizatorów kultury.

Należy zauważyć, że na dzień dzisiejszy Ars Independent jako całość jest nieprzystępny dla osób z niepełnosprawnościami. Warto odnotować, że podejmowaliśmy w przeszłości pilotażowe próby włączania osób wykluczonych (m.in. warsztaty z audiodeskrypcji), ale miały one punktowy, nigdy nie kontynuowany charakter. Jesteśmy jednak otwarci na pomysły i narzędzia, za pomocą których moglibyśmy zwiększyć inkluzywność festiwalu.

Chcielibyśmy też – w duchu wykładni Organizacji Narodów Zjednoczonych – odwrócić optykę i domyślną retorykę. To wydarzenia kulturalne są społecznie niedostosowane – tworzą wykluczającą dla wielu osób sytuację, tworzą „niepełnosprawność”. To przemysł kulturowy potrzebuje wsparcia, nie odwrotnie.

Czy potrafimy znaleźć dobre rozwiązania zwiększające dostępność Ars Independent? Adam zajmuje się realizacją systemów dostarczających audiodeskrypcję (czyli werbalnego opisu treści wizualnych). Pytanie brzmi: czy można ją wdrożyć na katowickim festiwalu?

AudioMovie to innowacyjny system rozwijany przez EMAG oraz jego partnerów (Fundacja Siódmy Zmysł, Uniwersytet Jagielloński, Kino Pod Baranami, Fundacja na rzecz Rozwoju Audiodeskrypcji „Katarynka”, Centrum Transferu Technologii EMAG Sp. z o.o.). Aplikacja na urządzenia przenośne umożliwia udostępnianie w kinach oraz podczas festiwali filmowych audiodeskrypcji i audionapisów osobom z ubytkiem wzroku oraz audionapisów osobom z ubytkiem słuchu i wzroku lub cierpiącym na dysleksję. Grupa docelowa potencjalnie jest też większa: lektorska ścieżka może być cenna zarówno dla osób młodszych i starszych, które z różnych przyczyn nie nadążają za napisami filmowymi.

Jak to pokrótce wygląda w praktyce? Użytkownicy pobierają aplikację na swoje smartfony, a następnie za jej pomocą mogą ściągnąć zaszyfrowany plik z audiodeskrypcją / audionapisami dla wybranego filmu. Przychodząc do kina skanują kod QR na swoim kinowym bilecie – kod rozszyfrowuje plik na telefonie. Dzięki temu podczas seansu, korzystając z własnych słuchawek, mogą odbierać dodatkową ścieżkę dźwiękową zsynchronizowaną z obrazem. Całym procesem zawiaduje umieszczona w kinie specjalna czarna skrzynka łącząca się z serwerem kinowym i systemem AudioMovie.

Pilotażowe seanse odbywają się już dzisiaj w krakowskim “Kinie pod Baranami” oraz w kinach: Helios w Sosnowcu, Elektronik w Warszawie i Nowe Horyzonty we Wrocławiu. Apkę pobrać można na IOSa i Androida.

Istotnym jest rozproszenie infrastruktury modelu na wszystkich zainteresowanych aktorów: producentów AudioMovie, odbiorców końcowych oraz kina / festiwale. Dzięki temu koszty wdrożenia rozwiązania są mniejsze dla każdej ze stron.

Warto też dodać, że system jest cały czas rozwijany. Już dzisiaj m.in.: udostępnia ścieżkę audiodeskrypcji, audionapisy, napisy, jest przygotowany na okoliczność spóźnienia się na seans, umożliwia ocenę jakości audiodeskrypcji i generuje na tej podstawie ranking ścieżek dźwiękowych.

Zastanawiając się nad implementacją systemu na Ars Independent ustaliliśmy koszty wdrożenia, sprzętowe wyzwania i potencjał włączenia rozwiązania w harmonogram pracy festiwalu.

W chwili obecnej AudioMovie współpracuje z fundacjami “Katarynka” i “7 zmysł”, które opracowują audiodeskrypcje do filmów (w tym premierowych tytułów) na potrzeby aplikacji. Wspólnie z nimi możliwe byłoby opracowanie filmów z programu Ars Independent. W przypadku filmu pełnometrażowego należy uwzględnić czas ok. 2 tyg na opracowanie audiodeskrypcji i koszt ok. 2 – 3 tys. zł.

Istotny jest też koszt wejściowy: instalacja systemu w danym kinie to kilku tysięcy zł (różny w zależności od specyfiki kina). Do tego dochodzą dodatkowo koszty utrzymania dostępu do systemu (im więcej sal – tym większe). Dodatkowym wyzwaniem jest konieczność druku specjalnych biletów zawierających kod QR.

Aby zwiększyć grupę docelową należałoby pozyskać technologicznego partnera, który zaopatrzył by festiwal w dodatkowe zestawy smartfonów i słuchawek, dla wszystkich zainteresowanych festiwalowiczek i festiwalowiczów.

Warto też dodać, że AudioMovie zintegrowany jest obecnie z serwerami kinowymi i cyfrowymi projektorami w kinach (z pomocą wspomnianej czarnej skrzynki), jednak testowane jest także rozwiązanie działające w warunkach poza-kinowych, w tym domowych (telewizja). Laptop z odpowiednim oprogramowaniem połączony z chmurą potrafi zastąpić czarną skrzynkę. Dla festiwalu takiego jak Ars Independent ma to kluczowe znaczenie: realizujemy w końcu szereg seansów poza kinami (m.in. sala 211 w Katowice Miasto Ogrodów).

Ostatnim wątkiem, który poruszyliśmy była problematyka komunikacji i promocji audiodeskrypcji na festiwalu. Jak dotrzeć do grupy osób zainteresowanych alternatywną ścieżką lektorską? Jak dotrzeć do jednostek, indywidualnych odbiorców niezwiązanych z organizacjami społecznymi? Jak formułować i formatować komunikat dla osób z ubytkami wzroku?

W skali kraju 150 – 160 tys. osób ma problemy ze wzrokiem (dodatkowo: 6 mln. osób starszych), w tym w regionie śląskim to ok 15 tys. osób. Jak widać grupa docelowa jest potencjalnie bardzo liczna. Brak jednak szczegółowych danych nt. realnego zainteresowania kulturą audiowizualną w tej populacji. Zapewne ważne będzie tutaj jednak sprzężenie zwrotne: brak dotychczas oferty kulturalnej wykluczał osoby z ubytkami wzroku, więc zainteresowanie może być początkowo niskie.

Na pewno śląski oddział PZN (Polskiego Związku Niewidomych), fundacja “Szansa dla niewidomych” i podobne organizacje społeczne mogą pomóc na informacyjnym froncie, szczególnie w dotarciu do starszych odbiorców. Komunikat dla osób młodych można skierować przez szkoły specjalne czy warsztaty terapii zajęciowej. Podmioty ekonomii społecznej (np. spółdzielnie socjalne), zatrudniające osoby wykluczone (w tym niepełnosprawnością), to również kierunek w który warto będzie zwrócić uwagę.

Jeśli chcielibyście wiedzieć więcej wejdźcie na: audiomovie.pl.